prernaspandan book and story is written by Bhupendra Kuldeep in Hindi . This story is getting good reader response on Matrubharti app and web since it is published free to read for all readers online. prernaspandan is also popular in Motivational Stories in Hindi and it is receiving from online readers very fast. Signup now to get access to this story.
प्रेरणास्पंदन - 36-37-38-39
Bhupendra Kuldeep
द्वारा
हिंदी प्रेरक कथा
अध्याय:36उत्कृष्टताकीकोईसीमानहींऔरजेंडरकीदीवारें मानवसमाजमेंजबभीकोईव्यक्तिशिखरपरपहुँचताहै,तोउसकीसफलताकाजश्नमनायाजानाचाहिए।लेकिनअक्सरयहदेखागयाहैकिसफलताकेमापदंडपुरुषोंऔरमहिलाओंकेलिएअलग-अलगरखदिएजातेहैं।हालहीमेंअंतरिक्षसेसकुशलवापसलौटींभारतीयमूलकीगौरव,सुनीताविलियम्सकीउपलब्धिपूरेविश्वकेलिएप्रेरणाकाविषयहै।किंतु,उनकीइसऐतिहासिककामयाबीकेबीचभीसमाजकाएकहिस्साउनकेव्यक्तिगतजीवन,विवाहऔरसंतानजैसेप्रश्नोंमेंउलझारहताहै।यहइसबातकासंकेतहैकिहमआजभीकितनीगहरीरूढ़िवादीमानसिकतासेघिरेहुएहैं।सुनीताविलियम्सकीसफलतावर्षोंकेकड़ेपरिश्रम,अटूटसमर्पणऔरवैज्ञानिकदृष्टिकोणकापरिणामहै।अंतरिक्षकीअनंतगहराइयाँयहनहींदेखतींकिवहांपहुँचनेवालाव्यक्तिपुरुषहैयामहिला;वहांकेवलयोग्यताऔरसाहसकीपरीक्षाहोतीहै। "उत्कृष्टताकाकोईजेंडरनहींहोता"—यहएकऐसासत्यहैजिसेहमेंआत्मसातकरनेकीआवश्यकताहै।जबकोईपुरुषवैज्ञानिकयाअंतरिक्षयात्रीबड़ीउपलब्धिहासिलकरताहै,तोसमाजशायदहीकभीउसकीशादीयाबच्चोंकेबारेमेंचर्चाकोप्राथमिकतादेताहै।फिरमहिलाओंकेमामलेमेंयहअघोषितसवालहमेशाउनकेसाथक्योंचलताहै?समाजमेंयहधारणाव्याप्तहैकिमहिलाकाअंतिमउद्देश्यकेवलविवाहऔरसंतानोत्पत्तिहै।यदिवहअपनेकरियरमेंऊँचाइयोंकोछूतीहै,तोभीउसेअक्सरइनपारंपरिकपैमानोंपरतौलाजाताहै।हमेंयहसमझनेकीजरूरतहैकिएकमहिलाकाअस्तित्वइनरूढ़ियोंसेकहींऊपरहै।वहदेश,दुनियाऔरमानवताकीसेवाकेलिएअपनीकाबिलियतकेदमपरकिसीभीक्षेत्रमेंनेतृत्वकरसकतीहै।सुनीताविलियम्सजैसीविभूतियाँहमेंसिखातीहैंकिसपनोंकीउड़ानकामार्गकिसीसामाजिकबंधनकामोहताजनहींहोता।समयआगयाहैकिहमअपनीइससंकीर्णविचारधारासेबाहरनिकलें।हमेंमहिलाओंकोउनकीउपलब्धियोंकेलिएसम्मानितकरनाचाहिए, नकिउन्हेंघरेलूऔरसामाजिकदायित्वोंकेचश्मेसेहीदेखनाचाहिए।जबहमप्रतिभाकोकेवलप्रतिभाकेरूपमेंदेखनाशुरूकरेंगे,तभीएकन्यायपूर्णऔरप्रगतिशीलसमाजकानिर्माणसंभवहोगा।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिकिसीभीव्यक्तिकीसफलताकामूल्यांकनउसकेचरित्र,मेहनतऔरयोग्यताकेआधारपरहोनाचाहिए, नकिउसकेजेंडरयासामाजिकस्थितिकेआधारपर।महिलाओंकेप्रतिअपनीमानसिकताकोबदलनाऔरउन्हेंउनकीव्यक्तिगतपसंदकेअनुसारजीवनजीनेवदेशकीसेवाकरनेकेलिएप्रोत्साहितकरनाहीवास्तविकराष्ट्रवादऔरप्रगतिहै।उत्कृष्टताकामार्गसबकेलिएखुलाहै;हमेंबसउनदीवारोंकोगिरानेकीजरूरतहैजोहमनेअपनेदिमागमेंबनारखीहैं।अध्याय:37नवरात्रिकाआध्यात्मिकमहत्वऔरशक्तिकाप्राकट्य नवरात्रिकापर्वकेवलउपवासऔरउत्सवकानामनहींहै,बल्कियहबुराईपरअच्छाईकीविजयऔरआंतरिकशक्तिकेजागरणकाप्रतीकहै।हमारीसंस्कृतिमेंआदिशक्तिमाँदुर्गाकीउपासनाकायहनौदिवसीयअनुष्ठानअत्यंतप्राचीनऔरगौरवशालीहै।पुराणोंकेअनुसार,नवरात्रिकाव्रतऔरशक्तिकीउपासनाकरनेवालेसबसेपहलेव्यक्तिमर्यादापुरुषोत्तमभगवानश्रीरामचंद्रजीथे।उन्होंनेरावणजैसीआसुरीशक्तियोंपरविजयप्राप्तकरनेकेलिएनौदिनोंतकमाँदुर्गाकीकठिनआराधनाकीथी,जिसकेपश्चातहीउन्हेंसफलताप्राप्तहुई।माँदुर्गाकेप्राकट्यकीकथाहमेंएकताऔरसामूहिकशक्तिकासंदेशदेतीहै।जबमहिषासुरनामकदैत्यकाअत्याचारदेवताओंऔरमनुष्योंपरअत्यधिकबढ़गया,तबब्रह्मा,विष्णुऔरमहेशसहितसमस्तदेवताओंनेअपनीरक्षाकेलिएत्रिमूर्तिसेविनतीकी।उससमयसभीदेवताओंकेतेजऔरसंकल्पसेमाँदुर्गाकास्वरूपप्रकटहुआ।माँकेशैलपुत्रीसेलेकरसिद्धिदात्रीतककेनौरूपवास्तवमेंशक्तिकेअलग-अलगचरणोंकोदर्शातेहैं।माँदुर्गाको'अष्टभुजाधारी'कहाजाताहैक्योंकिउनकेहाथोंमेंसमस्तदेवताओंद्वाराप्रदानकिएगएविशेषशस्त्रथे,जोदुष्टोंकेविनाशकेलिएआवश्यकथे।लगातारनौदिनोंऔररात्रियोंतकमाँदुर्गाऔरमहिषासुरकेबीचभीषणयुद्धचला,औरअंततःदसवेंदिनमाँनेमहिषासुरकावधकरदिया।भारतमेंदीपावली,शिवरात्रिऔरनवरात्रिजैसेत्यौहारमुख्यरूपसेरात्रिकेसमयमनाएजातेहैं,क्योंकिहमारेऋषि-मुनियोंनेरात्रिकेसमयको'सिद्धि'औरआध्यात्मिकसाधनाकेलिएसर्वश्रेष्ठमानाहै। 'नवरात्रि'शब्दकाअर्थही'नौविशेषरात्रियाँ'है,जोहमारेजीवनकेअंधकारकोमिटाकरज्ञानऔरशक्तिकाप्रकाशलातीहैं।यहपर्वहमेंसिखाताहैकिजबभीधर्मकीहानिहोतीहैऔरअधर्मबढ़ताहै,तबसामूहिकसंकल्पसेएकऐसीशक्तिकाजन्महोताहैजोबुराईकाअंतकरदेतीहै।हमेंइननौदिनोंमेंकेवलबाहरीअनुष्ठानहीनहींकरनेचाहिए,बल्किअपनेभीतरकीशांति,सिद्धिऔरसामर्थ्यकोजगानेकाप्रयासभीकरनाचाहिए।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिशक्तिकाउपयोगहमेशाधर्मकीरक्षाऔरपीड़ितोंकीसहायताकेलिएहोनाचाहिए।माँदुर्गाकास्वरूपहमेंसिखाताहैकिएकहीशक्तिमेंसृजनऔरसंहारदोनोंकीक्षमताहोतीहै।हमेंअपनेजीवनकीबुराइयोंऔरनकारात्मकविचारोंरूपी'महिषासुर'काअंतकरनेकेलिएअपनेभीतरकीसंकल्पशक्तिकोजाग्रतकरनाहोगा।शांति,समृद्धिऔरखुशहालीतभीसंभवहैजबहमसत्यऔरन्यायकेमार्गपरअडिगरहें। अध्याय:38अटूटविश्वासऔरएकाग्रताकीपराकाष्ठा सफलताशारीरिकपूर्णताकीमोहताजनहींहोती,बल्कियहमनकीदृढ़ताऔरआत्माकेविश्वासकापरिणामहै। "मनकेहारेहारहै,मनकेजीतेजीत"—यहकहावतसदियोंसेहमेंप्रेरितकरतीआईहै,लेकिनइसेसाक्षातरूपमेंचरितार्थकियाहैजम्मू-कश्मीरकेरहनेवालेपवनकुमारने।पवनकुमारशत-प्रतिशतदृष्टिबाधितहैं,लेकिनउनकेभीतरकासंकल्पऔरलक्ष्यकेप्रतिसमर्पणकिसीभीसामान्यव्यक्तिसेकहींअधिकतीव्रहै।उनकीकहानीहमेंरामायणकालकेउस'शब्दभेदीबाण'कीयाददिलातीहै,जिसकाप्रयोगराजादशरथध्वनिऔरअनुभवकेआधारपरकरतेथे।पवनकुमारकीप्रतिभाकोउनकेकोच,कुलदीपवेदवानजीनेपहचाना।पिछलेचारवर्षोंसेवेजम्मू-कश्मीरकेकटरास्थितस्टेडियममेंनिरंतरअभ्यासकररहेहैं।दृष्टिबाधितहोनेकेबावजूदधनुषचलानाऔरसटीकनिशानालगानालगभगअसंभवसाप्रतीतहोताहै,लेकिनतकनीकऔरमानवीयसंकल्पकेमेलनेइसेसंभवबनादिया।उनकेकोचनेउनकेलिएएकविशेष'दिव्यदृष्टिमशीन'तैयारकीहै,जोनिशानेकीदिशाकोसेंस(महसूस)करनेमेंमददकरतीहै।पवनकुमारइसीमशीनऔरअपनीतीव्रसंवेदनशीलताकेसहारे३०मीटरकीदूरीसेसटीकनिशानालगातेहैं।हैरानीकीबातयहहैकिपवनकुमारलक्ष्यकोदेखनहींसकते,वेउसेकेवल'महसूस'करतेहैं।उनकीयहउपलब्धिभारतीयतीरंदाजीकेइतिहासमेंएकनयाअध्यायलिखनेजारहीहै।कोचकुलदीपजीकाविश्वासहैकिआगामीपैरालंपिकखेलोंमेंपवनकुमारभारतकाप्रतिनिधित्वकरेंगेऔरस्वर्णपदकजीतकरतिरंगालहराएंगे।आजतकभारतकीओरसेकिसीभीदृष्टिबाधिततीरंदाजनेइसस्तरपरप्रतिभागनहींकियाहै,जिससेपवनकुमारकीयात्राऔरभीमहत्वपूर्णहोजातीहै।पवनकुमारकीयहगाथाहमेंसिखातीहैकिबाधाएंकेवलहमारेदिमागमेंहोतीहैं।यदिहमारामनकिसीलक्ष्यकोप्राप्तकरनेकेलिएअडिगहोजाए,तोशरीरकीसीमाएंअपनेआपसमाप्तहोजातीहैं।हारऔरजीतकानिर्णयमैदानमेंहोनेसेपहलेहमारेमनकेभीतरहोताहै।यदिहममनसेजीतगए,तोदुनियाकीकोईभीताकतहमेंसफलहोनेसेनहींरोकसकती।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिहमेंअपनीकमियोंकोअपनीकमजोरीनहीं,बल्किअपनीशक्तिबनानाचाहिए।पवनकुमारकाउदाहरणसिद्धकरताहैकिएकाग्रताऔरनिरंतरअभ्याससे'असंभव'कोभी'संभव'बनायाजासकताहै।हमेंकभीभीअपनीपरिस्थितियोंकारोनानहींरोनाचाहिए,बल्किउपलब्धसंसाधनोंऔरअपनेआत्मबलकेसहारेआगेबढ़नाचाहिए।जबमनमेंजीतकासंकल्पहोताहै,तोपूरीकायनातरास्तादेनेकेलिएतैयारहोजातीहै। अध्याय:39देनेकासुखऔरआत्मीयताकादान अक्सरहम'दान'काअर्थकेवलधनयावस्तुओंकेवितरणसेलगातेहैं,लेकिनजीवनकासबसेबड़ाऔरमूल्यवानदान'समय'और'आत्मीयता'कादानहै।आजकेइसडिजिटलयुगमें,जहाँहरव्यक्तिअपनीस्क्रीनमेंखोयाहुआहै,अपनोंकेलिएसमयनिकालनाएकदुर्लभगुणबनगयाहै।बेंगलुरुकेएकबहुराष्ट्रीयकंपनी(MNC)मेंकार्यरतसॉफ्टवेयरइंजीनियरतारानाथगजेंद्रजीकीकहानीहमेंसिखातीहैकिकैसेएकव्यक्तिकाछोटासाविचारसमाजकेसूनेपनकोदूरकरसकताहै।तारानाथजीअपनेऑफिसजातेसमयप्रतिदिनरास्तेमेंएकअनाथालयऔरएकवृद्धाश्रमदेखतेथे।एकदिनउन्होंनेसंकल्पलियाकिवेकेवलवहांसेगुजरेंगेनहीं,बल्किउनलोगोंकेसाथकुछसमयव्यतीतकरेंगे।उन्होंनेमहसूसकियाकिअनाथालयकेबच्चोंऔरवृद्धाश्रमकेबुजुर्गोंकेजीवनमेंसबसेबड़ीकमीसंसाधनोंकीनहीं,बल्कि'अपनेपन'और'संवाद'कीहै।इससूनेपनकोभरनेकेलिएउन्होंने'सेवाफॉरस्माइल' (Seva for Smile)नामकएकसंस्थाकीनींवरखी।उन्होंनेएकटेम्पोट्रैक्टरखरीदा,एकसमर्पितऐपबनायाऔरअपनेसाथीसॉफ्टवेयरइंजीनियरोंकोइसमुहिमसेजोड़ा।आजबेंगलुरुऔरमैसूरजैसेशहरोंकेसैकड़ोंयुवाइंजीनियरशनिवारऔररविवारकोअपनासमयअनाथालयऔरवृद्धाश्रमोंमेंबितातेहैं।वेवहांजाकरबुजुर्गोंऔरबच्चोंकेलिएस्वयंखानाबनातेहैं,उनकेसाथखेलतेहैंऔरउनकीबातेंसुनतेहैं।यह'गुणवत्तापूर्णसमय' ...और पढ़ेTime)उनलोगोंकेचेहरेपरजोमुस्कानलाताहै,वहीवास्तविकसेवाहै।आजकेसमयमेंहमारेबुजुर्गसमाजऔरपरिवारमेंभीअकेलेहोतेजारहेहैं।मोबाइलकीव्यस्ततानेहमेंअपनोंसेहीदूरकरदियाहै।तारानाथगजेंद्रजीकीयहपहलहमेंयाददिलातीहैकिसमाजकेप्रतिहमाराकर्तव्यकेवलकरचुकानानहीं,बल्किउनलोगोंकेजीवनमेंखुशियाँभरनाभीहैजिन्हेंहमारीसबसेज्यादाजरूरतहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिमानवताकीसच्चीसेवादूसरोंकेदुखऔरसूनेपनकोसाझाकरनेमेंहै।धनकादानकोईभीकरसकताहै,लेकिनअपनेव्यस्तजीवनसेकुछपलनिकालकरकिसीअकेलेव्यक्तिकेसाथबैठनाऔरउसेयहमहसूसकरानाकि"कोईउसकाअपनाहै",सबसेबड़ीइबादतहै।हमेंअपनेघरकेबुजुर्गों,माता-पिताऔरसमाजकेउपेक्षितवर्गोंकोसमयदेनाचाहिए।यादरखें,मुस्कानबांटनेसेहीजीवनमेंवास्तविकसुखऔरसंतुष्टिप्राप्तहोतीहै। कम पढ़ें