prernaspandan book and story is written by Bhupendra Kuldeep in Hindi . This story is getting good reader response on Matrubharti app and web since it is published free to read for all readers online. prernaspandan is also popular in Motivational Stories in Hindi and it is receiving from online readers very fast. Signup now to get access to this story.
प्रेरणास्पंदन - 24-25-26-27
Bhupendra Kuldeep
द्वारा
हिंदी प्रेरक कथा
अध्याय:24आत्म-विश्लेषणऔरनववर्षकासंकल्प समयनिरंतरगतिमानहैऔरएकवर्षकाबीतजानाकेवलकैलेंडरकेपन्नेबदलनानहींहै,बल्कियहहमारेजीवनकीयात्राकाएकमहत्वपूर्णपड़ावहै।सालकाआखिरीहफ्तावहसमयहोताहैजबहमेंठहरकरपीछेमुड़करदेखनाचाहिएऔरखुदसेकुछगंभीरसवालपूछनेचाहिए।यहसमयबाहरीउत्सवोंसेअधिकआंतरिकविश्लेषणकाहै।नएसालकेस्वागतकीतैयारीमेंहमेंअपनीसफलताओं,असफलताओंऔरअपनेव्यक्तित्वकेविकासकाईमानदारीसेमूल्यांकनकरनाचाहिए।इसकेलिएतीनमुख्यबिंदुहमारेमार्गदर्शकबनसकतेहैं।पहलामहत्वपूर्णप्रश्नयहहैकिइसवर्षआपके'आंतरिकसॉफ्टवेयर'काकौनसाहिस्साअपग्रेडहुआ?यहाँसॉफ्टवेयरसेतात्पर्यमोबाइलयाकंप्यूटरसेनहीं,बल्किआपकेमस्तिष्कऔरकौशलसेहै।क्याआपनेइसवर्षकोईनईकलासीखी?क्याआपनेकोईऐसीपुस्तकपढ़ीजिसनेआपकेसोचनेकाढंगबदलदिया?याक्याआपनेसमाजकेलिएकोईऐसाकार्यकियाजिससेकिसीकेजीवनमेंसकारात्मकबदलावआयाहो?यदिआपनेमानसिकऔरबौद्धिकस्तरपरस्वयंकोनिखाराहै,तोनिश्चितहीआपकाव्यक्तित्वअपग्रेडहुआहै।ज्ञानकाअर्जनहीवहनिवेशहैजोसमयकेसाथसबसेअधिकलाभदेताहै।दूसरापहलूआत्म-सम्मानऔरसेवासेजुड़ाहै।खुदसेपूछिएकिइससालआपकोकिसकार्यकेलिए'अवार्ड'मिलनाचाहिए?पुरस्कारकेलिएकिसीबड़ेमंचकीआवश्यकतानहींहोती।यदिआपनेअपनेबुजुर्गमाता-पिताकीसेवाकीहै,अपनेभाई-बहनोंकासाथदियाहैयानिस्वार्थभावसेकिसीकीमददकीहै,तोआपवास्तवमेंएकसम्मानकेपात्रहैं।आँखेंबंदकरकेकल्पनाकीजिएकिब्रह्मांड(यूनिवर्स)आपको'सर्वश्रेष्ठपरिवारसदस्य'केपुरस्कारसेनवाजरहाहै।यहमानसिकगौरवऔरसंतोषकिसीभीभौतिकट्रॉफीसेकहींअधिकमूल्यवानहै।दूसरोंकीसेवामेंजोसुखमिलताहै,वहीजीवनकीवास्तविकउपलब्धिहै।तीसराऔरसबसेनिर्णायकबिंदुहै—अधूरेसपनोंकोसंकल्पमेंबदलना।हमसभीकेमनमेंकोईनकोईऐसीइच्छाहोतीहैजिसेहमडरयासंकोचकेकारणटालतेरहतेहैं।यदि2024मेंआपनेकिसीआशंकाकेकारणवहकदमनहींउठाया,तोअबसमयआगयाहैकिआपउसडरकोपीछेछोड़दें। 2025केलिएयहसंकल्पलीजिएकिआपअपनीउनइच्छाओंकोपूराकरनेकामार्गढूंढेंगेजोआपकेसिद्धांतोंकेअनुरूपहों।सफलताकीराहमेंआशंकाओंकेपुलपरखड़ेरहनेसेमंजिलनहींमिलती।जैसाकिकहागयाहै, "आरलगाओयापार,लेकिनचलतेरहोमेरेयार।"निरंतरचलतेरहनाहीजीवनकानामहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहशिक्षामिलतीहैकिप्रगतिकाअर्थकेवलआर्थिकविकासनहीं,बल्किचारित्रिकऔरमानसिकविकासभीहै।हमेंअपनीउपलब्धियोंकोकेवलबाहरीपैमानोंपरनहींतौलनाचाहिए,बल्किअपनेभीतरआएसकारात्मकबदलावोंकोभीपहचाननाचाहिए।सेवा,कृतज्ञताऔरसाहसहीवेगुणहैंजोनएसालकोवास्तवमें'नया'औरअर्थपूर्णबनातेहैं।आनेवालेवर्षमेंडरऔरशंकाओंकोत्यागकर,ज्ञानऔरसेवाकेपथपरअडिगरहनाहीसफलताकीअसलीकुंजीहै। अध्याय:25ईश्वरीयन्यायऔरदुआ-बददुआकाविधान संसारमेंकर्मोंकालेखा-जोखाअत्यंतसूक्ष्मऔरन्यायपूर्णहै।अक्सरहमइसबातकोलेकरचिंतितरहतेहैंकिसमाजहमारेबारेमेंक्यासोचताहैयालोगहमेंक्यादेतेहैं—प्रेमऔरदुआ,अथवाईर्ष्याऔरबददुआ।जीवनकाएककड़वासत्ययहहैकिआपचाहेकितनाभीश्रेष्ठकार्यक्योंनकरलें,कुछलोगऐसेअवश्यहोंगेजोआपकीआलोचनाकरेंगेयाआपकोकोसेंगे।इसकेविपरीत,कईबारअनजानेमेंहुईभूलोंकेबादभीकुछलोगहमेंदुआएंदेजातेहैं।यहविरोधाभासहमेंअक्सरमानसिकतनावमेंडालदेताहै,लेकिनयदिहमईश्वरीयव्यवस्थाकोसमझलें,तोहमारामनशांतहोसकताहै।ईश्वरीयन्यायप्रणालीकोसमझनेकेलिएहमअपनेप्रशासनिकतंत्रकाउदाहरणलेसकतेहैं।जिसप्रकारकिसीविभागमेंकोईआवेदनयाफाइलनिचलेस्तरसेहोकरउच्चाधिकारी(सुप्रीमअथॉरिटी)तकजातीहैऔरवहांगहनजांचकेबादहीस्वीकृतयाअस्वीकृतहोतीहै,ठीकवैसीहीव्यवस्थाईश्वरकेदरबारमेंभीहै।हमारेद्वाराकिएगएकार्यऔरदूसरोंद्वाराहमेंदीगईदुआयाबददुआ,सबएक'फाइल'केरूपमेंउसपरमसत्ताकेपासपहुँचतेहैं।वहसर्वोच्चन्यायधीशयहतयकरताहैकिकौनसाभावयथार्थहैऔरकौनसाकेवलद्वेषवशकहागयाहै।यदिआपअपनेजीवनमेंसत्यऔरईमानदारीकेमार्गपरचलरहेहैं,तोआपकोकिसीकीबददुआसेडरनेकीलेशमात्रभीआवश्यकतानहींहै।जबकोईद्वेषवशआपकोकोसताहै,तोवहफाइलईश्वरकेपासपहुँचतीहै,लेकिनआपकेनेककर्मोंकोदेखतेहुएईश्वरउसेतुरंत'अस्वीकृत' (Reject)करदेतेहैं।वहनकारात्मकऊर्जाआपतकपहुँचहीनहींपाती।इसकेविपरीत,यदिआपकिसीपीड़ितकीसेवाकरतेहैंऔरउसकेहृदयसेआपकेलिएदुआनिकलतीहै,तोईश्वरउसेसहर्ष'स्वीकृत' (Approve)करतेहैं।वहदुआकवचबनकरआपकीरक्षाकरतीहैऔरआपकेजीवनमेंसुख-समृद्धिलातीहै।अतः,मनुष्यकाप्राथमिककर्तव्यकेवल'नेककर्म'करनाहोनाचाहिए।परिणामऔरलोगोंकीप्रतिक्रियाओंकानिर्णयउसपरमात्मापरछोड़देनाचाहिए।जबहमारीनीयतसाफहोतीहैऔरहमारेउद्देश्यपवित्रहोतेहैं,तोपूरीकायनातहमारीरक्षामेंजुटजातीहै।बददुआएंउनपरअसरकरतीहैंजोगलतमार्गपरहोतेहैं,लेकिनएकधर्मात्माव्यक्तिकेलिएदुआएंहीएकमात्रसत्यबनजातीहैं।चिंताछोड़करकेवलचिंतनऔरसेवापरध्यानदेनाहीश्रेष्ठजीवनजीनेकीकलाहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिहमेंदूसरोंकीनकारात्मकतासेविचलितनहींहोनाचाहिए।ईश्वरीयन्यायव्यवस्थाअचूकहै;वहांनतोअन्यायहोताहैऔरनहीपक्षपात।यदिआपकीआत्मागवाहीदेतीहैकिआपसहीहैं,तोदुनियाकीकोईभीबददुआआपकाअहितनहींकरसकती।हमेशादूसरोंकाभलाकरनेकाप्रयासकरें,क्योंकिलोगोंकेहृदयसेनिकलीदुआहीवहवास्तविकपूंजीहैजोसंकटकेसमयहमेंसंबलप्रदानकरतीहै।अच्छाकामकरतेरहें,क्योंकिईश्वरहरफाइलकाअंतिमनिर्णयसत्यकेआधारपरहीलेतेहैं। अध्याय:26चारित्रिकश्रेष्ठताऔरजेंटलमैनकीपरिभाषा स्वामीविवेकानंदनकेवलभारतकेगौरवहैं,बल्किवेसंपूर्णविश्वकेयुवाओंकेलिएऊर्जाऔरप्रेरणाकेअटूटस्रोतहैं।उनकाजीवनहमेंसिखाताहैकिमनुष्यकीपहचानउसकेबाहरीपहनावेसेनहीं,बल्किउसकेआंतरिकविचारोंऔरचरित्रसेहोतीहै।एकबारस्वामीजीविदेशमेंथेऔरअपनीपारंपरिकभारतीयवेशभूषा—साधारणवस्त्रऔरसिरपरपगड़ी—मेंसड़कपरपैदलचलरहेथे।उन्हेंदेखकरएकविदेशीव्यक्तिनेउनकीसाधारणवेशभूषाकाउपहासउड़ानाशुरूकरदियाऔरअभद्रतादिखातेहुएउनकीपगड़ीखींचदी।स्वामीजीनेअत्यंतधैर्यऔरकुशलतासेअंग्रेजीमेंपूछा,"तुमऐसाक्योंकररहेहो?"वहविदेशीयहसुनकरचकितरहगयाकिएकसाधारणदिखनेवालाभारतीयइतनीधाराप्रवाहअंग्रेजीबोलसकताहै।उसनेपूछा,"क्याआपशिक्षितहैं?क्याआपएकजेंटलमैन(सज्जनव्यक्ति)हैं?"तबस्वामीजीनेएकऐसाऐतिहासिकउत्तरदियाजोआजभीप्रासंगिकहै।उन्होंनेकहा—"तुम्हारेदेशमेंएकदर्जी,जोतुम्हारेकपड़ेसिलताहै,वहतुम्हें'जेंटलमैन'बनाताहै;जबकिमेरेदेशमेंव्यक्तिकाचरित्रऔरउसकाव्यवहारउसे'सज्जन'बनाताहै।"यहप्रसंगहमारीआधुनिकशिक्षाव्यवस्थाऔरमानसिकतापरएकगहराकटाक्षहै।आजभीप्राथमिककक्षाओंमेंबच्चे'G for Gentleman'पढ़तेहैं,जहाँएकसूट-बूटऔरटाईपहनेहुएव्यक्तिकाचित्रबनाहोताहै।इसछविकाप्रभावयहहोताहैकिएककिसान,एकदुकानदारयाएकसाधारणकर्मचारीकाबच्चाअपनेपिताकोउस'जेंटलमैन'कीश्रेणीमेंरखहीनहींपाता।हमअनजानेमेंयहमानबैठतेहैंकिसज्जनताकेवलमहंगेकपड़ोंऔरआधुनिकजीवनशैलीकानामहै।हकीकतमें,सज्जनताकाअर्थहै—हृदयकीकोमलता,व्यवहारकीमधुरताऔरचरित्रकीदृढ़ता।हमेंअपनीआनेवालीपीढ़ियोंकोयहसंस्कारदेनेकीआवश्यकताहैकिएकपसीनेसेतर-बतरकिसानयासाधारणवस्त्रोंमेंअपनीजिम्मेदारीनिभातापिताभीउतनाहीबड़ा'जेंटलमैन'है,जितनाकिकोईसूटपहनाव्यक्ति।वेशभूषाकेवलशरीरकोढंकनेकामाध्यमहै,लेकिनव्यवहारआत्माकादर्पणहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकिहमेंकभीभीकिसीव्यक्तिकामूल्यांकनउसकेबाहरीस्वरूपसेनहींकरनाचाहिए।वास्तविक'जेंटलमैन'वहहैजिसकामनपवित्रहैऔरजोदूसरोंकेप्रतिसम्मानऔरकरुणाकाभावरखताहै।हमारीशिक्षाकाउद्देश्यकेवलडिग्रियांप्राप्तकरनानहीं,बल्किएकउच्चचरित्रकानिर्माणकरनाहोनाचाहिए।स्वामीविवेकानंदकेशब्दहमेंयाददिलातेहैंकिभारतकीसंस्कृति'संस्कारों'कीसंस्कृतिहै,औरयहाँश्रेष्ठताकामापदंडकेवलनैतिकताऔरसदाचारहै। अध्याय:27नेकइरादाऔरकर्तव्यकीपराकाष्ठा जीवनमेंकईबारऐसीपरिस्थितियाँउत्पन्नहोतीहैंजहाँहमारेसामनेदोरास्तेहोतेहैं—एकवहजोनियमोंऔरऔपचारिकताओंसेबंधाहोताहै,औरदूसरावहजोमानवताऔरअंतरात्माकीपुकारसुनताहै।नियमोंकापालनकरनासुरक्षितहोसकताहै,लेकिननियमोंसेपरेजाकरकिसीकीजानबचानेकाप्रयासकरनाहीमनुष्यताकोगौरवान्वितकरताहै।महाराष्ट्रमेंतपोवनएक्सप्रेसकेसाथघटीहालियाघटनाइसीअदम्यसाहसऔरनेकइरादेकीएकमहानमिसालहै।नांदेड़कीओरजारहीतपोवनएक्सप्रेसजबमनमाडजंक्शनकेसमीपथी,तबअचानककिसीनेट्रेनकीचेनखींचदी।ट्रेनकेलोकोपायलटकदमऔरउनकेसाथीआलमकोसूचनामिलीकिशेखनामकएकयात्रीचलतीट्रेनसेगिरगयाहै।स्थितिकाजायजालेनेपरउन्होंनेपायाकिउसघायलयात्रीकोसुरक्षितनिकालनातभीसंभवथाजबट्रेनकोलगभग७००मीटरपीछे(रिवर्स)लियाजाए।रेलवेकेइतिहासमेंयात्रियोंसेभरीट्रेनकोरिवर्सगियरमेंचलानाएकअत्यंतदुर्लभऔरजटिलप्रक्रियाहै,जिसकेलिएकड़ेसुरक्षाप्रोटोकॉलऔरउच्चस्तरीयअनुमतिकीआवश्यकताहोतीहै।लोकोपायलटोंनेअपनेव्यक्तिगतविवेकऔरमानवताकोसर्वोपरिरखतेहुएस्टेशनकंट्रोलरसेसंपर्ककिया।उन्होंनेअपनीबातइतनेप्रभावशालीढंगसेरखीकिकंट्रोलरनेभीउसयात्रीकीजानबचानेकेमहत्वकोसमझाऔरविशेषअनुमतिप्रदानकरदी।सुरक्षाकोध्यानमेंरखतेहुएपीछेसेआनेवालीट्रेनकोरोकागयाऔरपूरीसावधानीकेसाथट्रेनको७००मीटरपीछेलेजाकरउसघायलयात्रीकोबाहरनिकालागयाऔरतुरंतअस्पतालपहुँचायागया।यद्यपिनियतिकोकुछऔरहीमंजूरथाऔरदोदिनोंकेसंघर्षकेबादअस्पतालमेंशेखकीमृत्युहोगई,लेकिनलोकोपायलटोंकावहप्रयासनिष्फलनहींथा।यदिउसदिनउन्होंनेकेवलनियमोंकीदुहाईदीहोतीऔरट्रेनआगेबढ़ादीहोती,तोशायदउसयात्रीकीमृत्युट्रेनकेनीचेआनेसेहोजाती,जोउनलोकोपायलटोंकेलिएजीवनभरकीआत्मग्लानिकाकारणबनजाती।उनकानिर्णयभलेहीअंततःउसजानकोनबचासकाहो,लेकिनउनका'इरादा'बिल्कुलस्पष्टऔरमहानथा।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहमहानशिक्षामिलतीहैकि'परिणाम'हमेशाहमारेहाथमेंनहींहोते,लेकिन'प्रयास'और'इरादा'सदैवहमारेनियंत्रणमेंहोतेहैं।जीवनमेंजबभीमानवताऔरनियमोंकेबीचद्वंद्वहो,तोहमेंअपनीअंतरात्माकीपुकारसुननीचाहिए।एकसहीइरादेसेलियागयाकठिननिर्णय,चाहेवहसफलहोयानहो,हमेंआत्म-संतोषऔरमानसिकशांतिप्रदानकरताहै।हमेंकभीभीइसडरसेपीछेनहींहटनाचाहिएकिहमाराप्रयासविफलहोसकताहै;बल्किहमेंइसबातपरगर्वहोनाचाहिएकिहमनेकिसीकीभलाईकेलिएअपनासर्वश्रेष्ठयोगदानदिया।नेककामकरनेकाजज्बाहीइंसानकोफरिश्ताबनाताहै। कम पढ़ें