prernaspandan book and story is written by Bhupendra Kuldeep in Hindi . This story is getting good reader response on Matrubharti app and web since it is published free to read for all readers online. prernaspandan is also popular in Motivational Stories in Hindi and it is receiving from online readers very fast. Signup now to get access to this story.
प्रेरणास्पंदन - 20-21-22-23
Bhupendra Kuldeep
द्वारा
हिंदी प्रेरक कथा
अध्याय:20पूर्णसमर्पणऔरपरमात्माकासंगीत महानताकेवलकौशलयानिपुणतामेंनहींहोती,बल्किउसउद्देश्यमेंहोतीहैजिसकेलिएउसकौशलकाप्रयोगकियाजाताहै।इतिहासमेंसंगीतसम्राटतानसेनकानामस्वर्णअक्षरोंमेंअंकितहै।वेमुगलसम्राटअकबरकेदरबारकेनवरत्नोंमेंसेएकथेऔरउनकीगायकीऐसीथीकिमानाजाताथाकिवेरागोंसेवर्षाकरासकतेथेयादीपकप्रज्वलितकरसकतेथे।लेकिनतानसेनकीइसअसाधारणप्रतिभाकेपीछेउनकेगुरुस्वामीहरिदासकाकठोरतपऔरआशीर्वादथा।तानसेनसदैवविनम्रतासेस्वीकारकरतेथेकिउनकीकलाउनकेगुरुकेसामनेकुछभीनहींहै।सम्राटअकबरकेमनमेंतानसेनकेगुरुकासंगीतसुननेकीतीव्रअभिलाषाजगी।उन्होंनेतानसेनसेनिवेदनकियाकिवेउन्हेंस्वामीहरिदाससेमिलवाएं।परंतुस्वामीहरिदासएकविरक्तसंतथेजोकिसीराजदरबारकीशोभानहींबननाचाहतेथे।तानसेननेएकयुक्तिनिकालीऔरसम्राटकोएकसेवककेभेषमेंअपनेसाथवृंदावनचलनेकोकहा।जबवेगुरुदेवकीकुटियामेंपहुँचे,तोतानसेननेगायनप्रारंभकिया।उन्होंनेजानबूझकरगायकीमेंकुछत्रुटियाँकीं।अपनेप्रियशिष्यकीगलतियोंकोसुधारनेकेलिएस्वामीहरिदासनेस्वयंगानाशुरूकिया।जैसेहीस्वामीहरिदासकेकंठसेसुरनिकले,पूरावातावरणईश्वरीयचेतनासेभरगया।सम्राटअकबर,जोएकसेवककेरूपमेंउपस्थितथे,उससंगीतकोसुनकरसुध-बुधखोबैठेऔरमंत्रमुग्धहोगए।उन्हेंऐसाअनुभवहुआमानोस्वयंपरमात्माउनकेसमक्षप्रकटहोगएहों।जबगायनसमाप्तहुआ,तबअकबरनेआश्चर्यचकितहोकरतानसेनसेपूछा, "तुम्हारेगुरुतुमसेइतनाबेहतरऔरप्रभावशालीकैसेगासकतेहैं?"तानसेननेबड़ीहीमार्मिकबातकही, "महाराज,मैंतोएकनश्वरराजाकीप्रसन्नताकेलिएगाताहूँ,लेकिनमेरेगुरुदेवस्वयंकेआनंदऔरपरमात्माकीआराधनाकेलिएगातेहैं।"यहअंतरहीकलाकोसाधनाबनादेताहै।जबकर्मकाउद्देश्यकेवलप्रशंसायाधनप्राप्तकरनाहोताहै,तोउसकीसीमाएंनिश्चितहोतीहैं।परंतुजबकोईव्यक्तिअपनेकर्मकोईश्वरकोसमर्पितकरदेताहै,तोवहकर्मसांसारिकसीमाओंकोपारकरजाताहै।वर्तमानसमयमेंविद्यार्थियोंऔरयुवाओंकेलिएभीयहीसंदेशहै।यदिहमअपनेअध्ययनऔरपरिश्रमकोकेवलपरीक्षापासकरनेकामाध्यमनमानकर,उसेसमाजसेवाऔरईश्वरीयकार्यकेरूपमेंसमर्पितकरें,तोहमारीएकाग्रताऔरसफलताकास्तरकहींअधिकऊँचाहोजाताहै।समर्पणहीवहशक्तिहैजोसाधारणमनुष्यकोअसाधारणबनादेतीहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहशिक्षामिलतीहैकिसमर्पणहीसफलताकीसर्वोच्चसीढ़ीहै।जबहमअपनेअहंकारकोत्यागकरअपनेकार्योंकोपरमात्मायासमाजकेकल्याणकेलिएसमर्पितकरदेतेहैं,तोहमारेभीतरसेनिकलनेवालीऊर्जाअद्वितीयहोतीहै।किसीकीप्रशंसापानेकेलिएकियागयाकार्यअल्पकालिकसुखदेसकताहै,लेकिनसत्यऔरईश्वरकेप्रतिकियागयासमर्पणहमेंशाश्वतआनंदऔरसिद्धिप्रदानकरताहै।हमेंअपनेहरकर्मको'साधना'मानकरकरनाचाहिए,क्योंकिजहाँपूर्णसमर्पणहोताहै,वहींपरमात्माकावासहोताहैऔरसफलतास्वयंचलकरहमारेपासआतीहै। अध्याय:21खुशियोंकाविज्ञानऔरजीवनजीनेकीकला मानवजीवनकीसबसेबड़ीविडंबनायहहैकिहमजीवनभरजिस'खुशी'कीतलाशमेंभटकतेरहतेहैं,वहअक्सरहमारेभीतरहीछिपीहोतीहै।हमसोचतेहैंकिजबकोईबड़ीसफलतामिलेगी,बहुतसाराधनआएगायाकोईभव्यउत्सवहोगा,तभीहमप्रसन्नहोंगे।लेकिनआधुनिकमनोविज्ञानऔरविश्वप्रसिद्धहार्वर्डयूनिवर्सिटीकेशोधहमेंएकअलगहीदिशादिखातेहैं।उनकेशोधकेअनुसार,खुशहोनाकोईसंयोगनहीं,बल्किएक'चुनाव' (चॉइस)है।हमारेजीवनमेंसुखऔरदुखकीलहरेंआती-जातीरहतीहैं,लेकिनहमअपनीआदतोंऔरनजरिएकोबदलकरअपनीखुशियोंकेस्तरकोबढ़ासकतेहैं।इसशोधनेखुशरहनेकेतीनअत्यंतसरलऔरवैज्ञानिकसूत्रदिएहैं।खुशीकापहलासूत्रहमारेशारीरिकस्वास्थ्यऔरप्रकृतिसेजुड़ाहै।विज्ञानकहताहैकिजबहमकमरेकीचारदीवारीसेबाहरनिकलतेहैं,ताजीहवामेंसांसलेतेहैंऔरशारीरिकरूपसेसक्रियहोतेहैं,तोहमारेशरीरकेभीतरचमत्कारीबदलावहोतेहैं।चाहेवहसुबहकीसैरहो,तैराकीहोयासाइकिलचलाना—जबहमारीमांसपेशियांएकनिश्चितलयमेंगतिकरतीहैं,तोमस्तिष्कमें'सेरोटोनिन'नामकहार्मोनकास्रावहोताहै।इसे'फीलगुड'हार्मोनभीकहाजाताहै,जोहमारेतनावकोकमकरहमेंभीतरसेप्रफुल्लितमहसूसकराताहै।अतःखुशरहनेकेलिएनिष्क्रियताकोत्यागकरएकसक्रियजीवनजीनाअनिवार्यहै।खुशीकादूसरासूत्रहमारेनजरिएमेंबदलावकीमांगकरताहै।अक्सरहमकिसीबड़ीखुशखबरीकीप्रतीक्षामेंउनछोटी-छोटीखुशियोंकोनजरअंदाजकरदेतेहैंजोहरपलहमारेआस-पासबिखरीहोतीहैं।मनोवैज्ञानिकरूपसेयहसिद्धहैकियदिएकछोटीसीनकारात्मकबातहमारामूडखराबकरसकतीहै,तोएकछोटीसीसकारात्मकघटनाभीहमेंनईऊर्जादेसकतीहै।एकखिलताहुआफूल,किसीमित्रकासंदेश,यापरिवारकेसाथचायकाएकप्याला—येछोटी-छोटीबातेंभीबड़ेआनंदकास्रोतबनसकतीहैं।हमेंअपनीखुशीकोभविष्यकीबड़ीघटनाओंकेलिएस्थगितनहींकरनाचाहिए,बल्किवर्तमानकेहरछोटेपलमेंउसेखोजनाचाहिए।खुशीकातीसराऔरसबसेमहत्वपूर्णसूत्रहै'विकल्पोंकोसीमितकरना'।आजकेयुगमेंहमारेपासहरचीजकेलिएअनगिनतविकल्पमौजूदहैं,औरयहीअधिकताहमारेतनावकामुख्यकारणबनतीहै।शोधबतातेहैंकिजितनेअधिकहमारेपासचॉइस(विकल्प)होंगे,हमउतनेहीअधिकभ्रमितऔरअपेक्षाकृतअधिकउदासमहसूसकरेंगे।अपनीआवश्यकताओंऔरइच्छाओंकोसीमितकरनाहीमानसिकशांतिकामार्गहै।ईश्वरनेमनुष्यकोउदासहोनेकेलिएनहीं,बल्किआनंदकेसाथजीनेकेलिएबनायाहै।अपनीपसंदकोसरलऔरस्पष्टरखकरहमजीवनकेभारकोकमकरसकतेहैंऔरवास्तविकप्रसन्नताकाअनुभवकरसकतेहैं।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहशिक्षामिलतीहैकिसच्चीखुशीबाहरीपरिस्थितियोंपरनहीं,बल्किहमारेआंतरिकनिर्णयोंपरनिर्भरकरतीहै।जीवनकाआनंदलेनेकेलिएहमेंसक्रियरहनाचाहिए,प्रकृतिकेसान्निध्यमेंसमयबितानाचाहिएऔरअपनेभीतरसंतोषकीभावनाविकसितकरनीचाहिए।खुशरहनाएकअभ्यासहैजिसेहमेंप्रतिदिनकरनाचाहिए।जबहमअपनीखुशियोंकीजिम्मेदारीस्वयंलेतेहैंऔरछोटीबातोंमेंकृतज्ञताढूंढतेहैं,तबहमाराजीवनसार्थकऔरआनंदमयीबनजाताहै।यादरखें,आपअपनीखुशीकेनिर्मातास्वयंहैं।अध्याय:22संवेदनशीलताऔरसुरक्षाकानयामार्ग मानवसमाजमेंहमअक्सरदूसरोंकीकमियांनिकालनेऔरपरिस्थितियोंकीआलोचनाकरनेमेंअपनाबहुमूल्यसमयव्यर्थकरदेतेहैं।जैसाकिप्रसिद्धकविगुलजारजीनेबड़ीमार्मिकतासेकहाहैकिलोगोंनेदूसरोंमेंनुक्सनिकालते-निकालतेअपनीपूरीउम्रबितादी,यदिउतनासमयस्वयंकोतराशनेमेंलगायाहोतातोवेफरिश्तेबनजाते।यहबातहमारेसामाजिकदायित्वोंपरभीसटीकबैठतीहै।आजहमारेसमाजकेसामने'बालशोषण' (चाइल्डअब्यूज)एकऐसीभयावहसमस्याहै,जिसपरबातकरनेसेभीलोगकतरातेहैं।बच्चेअक्सर'गुडटच'और'बैडटच'केअंतरकोनहींसमझपातेऔरसंकोचवभयकेकारणअपनेमाता-पितासेभीमनकीबातनहींकहपाते।जबसमाजऐसीगंभीरसमस्याओंकेसामनेमूकदर्शकबनारहताहै,तबकुछसंवेदनशीलव्यक्तित्वअपनीरचनात्मकतासेपरिवर्तनकीमशालजलातेहैं।कर्नाटककेएकयुवायाकरागणेशनेइसदिशामेंएकअनुकरणीयउदाहरणपेशकियाहै।उन्होंनेबच्चोंकीसुरक्षाकोध्यानमेंरखतेहुएएकविशेष'गुड़िया' (डॉल)कानिर्माणकियाहै।यहकोईसाधारणखिलौनानहींहै,बल्किबच्चोंकोशिक्षितकरनेकाएकवैज्ञानिकमाध्यमहै।यदिइसगुड़ियाकोकोईगलततरीकेसेस्पर्शकरताहै,तोइसमेंसेतुरंतचेतावनीभरीआवाज़आतीहै— "मुझेमतछुओ" (डोंटटचमी)।गणेशनेअपनीइसतकनीककोहजारोंबच्चोंकेसामनेप्रदर्शितकियाहै,जिससेबच्चेबिनाकिसीझिझककेयहसीखपारहेहैंकिकौनसास्पर्शउनकेलिएसुरक्षितहैऔरकौनसाअसुरक्षित।अक्सरऐसीअप्रियघटनाओंकेबादसमाजकेवलदुखव्यक्तकरताहैयाप्रतिक्रियादेकरआगेबढ़जाताहै,लेकिनसमस्याकेमूलकारणपरप्रहारबहुतकमलोगकरतेहैं।गणेशजैसेयुवाओंनेइससमस्याकीगहराईकोसमझाऔरएकऐसासमाधाननिकालाजोबच्चोंकोमनोवैज्ञानिकरूपसेसशक्तबनाताहै।उनकीइससार्थकपहलकीगंभीरताकोसमझतेहुएसरकारनेभीउन्हेंआमंत्रितकियाहैताकिइसमॉडलकोऔरअधिकविकसितकरव्यापकस्तरपरबच्चोंतकपहुँचायाजासके।यहकहानीहमेंसिखातीहैकिहमकेवलसमस्याओंपरचर्चाकरनेवालेनबनें,बल्किउनकेसमाधानकाहिस्साबनें।समाजमेंव्याप्तकुरीतियोंऔरखतरोंकेप्रतिजागरूकहोनाहीपर्याप्तनहींहै,उनकेविरुद्धठोसकदमउठानाऔरनईपीढ़ीकोसुरक्षितकरनाहमारापरमकर्तव्यहै।जबहमअपनीप्रतिभाऔरचिंतनकाउपयोगसमाजकेभलेकेलिएकरतेहैं,तोनकेवलहमअपनाअस्तित्वसार्थकबनातेहैं,बल्किराष्ट्रनिर्माणमेंभीहमारानामगौरवकेसाथलियाजाताहै।सुरक्षाकीयहनवीनतकनीकवास्तवमेंमानवताकीसेवाकीदिशामेंएकबड़ाकदमहै।सीख/नैतिकसंदेशइसअध्यायसेहमेंयहशिक्षामिलतीहैकिमौनरहनायाकेवलआलोचनाकरनाकिसीसमस्याकाहलनहींहै।एकजागरूकनागरिककेरूपमेंहमारीजिम्मेदारीहैकिहमअपनेआस-पासकेबच्चोंकोशिक्षितऔरसुरक्षितकरें।याकरागणेशकाप्रयासहमेंसिखाताहैकिछोटीसीउम्रमेंभीयदिहमसंवेदनशीलताकेसाथसोचें,तोहमसमाजकोएकबड़ीसुरक्षादेसकतेहैं।हमेंबच्चोंकेसाथसंवादकाऐसावातावरणबनानाचाहिएजहाँवेनिडरहोकरअपनीबातकहसकें।रचनात्मकताऔरसहानुभूतिकामेलहीसमाजमेंवास्तविकऔरसकारात्मकबदलावलासकताहै।अध्याय:23मानसिकअनुशासनऔरविजयकासंकल्प ...और पढ़े कम पढ़ें